V. ZEWNĘTRZNE UWARUNKOWANIA REALIZACJI  strategii  gminy Chojna

18. Założenia i powiązania strategii Miasta i Gminy Chojna ze strategiami wyższego rzędu

Podstawową zasadą przyjętą w czasie prac nad strategią rozwoju lokalnego Miasta i Gminy Chojna, warunkującą powodzenie jej realizacji było założenie zgodności strategii gminy z kierunkami rozwoju powiatu gryfińskiego i założeniami do strategii rozwoju województwa zachodniopomorskiego. Tylko spójność celów dla tak określonych obszarów geograficznych, kulturowych i administracyjnych daje gwarancję uzyskania akceptacji przez społeczność lokalną proponowanych zmian. 
Gmina Chojna zalicza się do gmin leżących w pasie przygranicznym, w odległości  70 km od Szczecina, dlatego też w jej celach rozwojowych uwidacznia się programowanie rozwoju poprzez rozwój miasta Chojna jako lokalnego ośrodka wzrostu. Z jednej strony jest to funkcja usługowa na rzecz gmin sąsiednich, a z drugiej strony uwidacznia się funkcja gminy jako zaplecza rozwojowego i źródła zasobów dla obsługi ruchu turystycznego i wymiany przygranicznej. Bliskość Szczecina i Berlina pozwoli na wzbogacenie i uatrakcyjnienie oferty turystycznej i gospodarczej regionu, służy także będzie dywersyfikacji szans rozwojowych, przez co cały ten obszar zyskuje atrakcyjność pozwalającą skutecznie konkurować z pozostałymi powiatami a w szczególności z pozostałymi gminami przygranicznymi.
Istotą strategii lokalnego rozwoju Gminy Chojna jest wykorzystanie szans w otoczeniu jakie stwarza bliskość Szczecina i Berlina, oraz przeciwdziałanie rysującym się zagrożeniom głównie w zakresie rolnictwa. Gmina wykorzystywać będzie swoje mocne strony wynikające z istniejących zasobów i zagospodarowania terenu oraz neutralizować słabe strony będące skutkiem dysproporcji miasto – wieś, a także struktury agrarnej rolnictwa.
Oznacza to inwestowanie w rozwój miasta Chojna przy zachowaniu naturalnych, krajobrazowych i przyrodniczych walorów na obszarze gminy oraz przy utrzymaniu rolnictwa jako ważnego czynnika rozwoju. Równolegle gmina tworzyć będzie szanse dla osiedlania się ludzi i firm w oparciu o infrastrukturę miasta, strefę rozwoju gospodarczego na terenie byłego lotniska oraz historycznie ukształtowaną strukturę osiedleńczą. Południowa i południowo-zachodnia część gminy będzie rozwijać usługi turystyczne i w mniejszym stopniu rolnictwo. Znajduje to uzasadnienie tak w niskiej jakości gleb na południu gminy jak i w układzie tworzonym przez sieć jezior i Cedyński Park Krajobrazowy. Osią rozwojowa gminy będzie droga nr 118. Podniesienie rangi tej drogi ma istotne znaczenie dla rozwoju miasta Chojna. Zaniechanie w tym zakresie może spowodować, że po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej główna trasa komunikacyjna do Szczecina przebiegać będzie po stronie niemieckiej. Poważnym problemem wszystkich gmin w Polsce są zapóźnienia w rozwoju infrastruktury społecznej i technicznej. Kluczem do poprawienia infrastruktury społecznej jest inwestowanie w rozwój szkolnictwa i oświaty gminnej oraz dostępności kultury. Nadrobienie zapóźnień w zakresie infrastruktury technicznej będzie możliwe tylko poprzez aktywne uczestnictwo Gminy Chojna w ponadgminnych programach (np.:w ponadgminnym programie gazyfikacji) oraz w programach wykorzystujących środki pomocowe i programach organizowanych przez Euroregion Pomerania. Właśnie tego rodzaju programy mogą pozwolić na pozyskanie środków pomocowych wspierających ogromne potrzeby inwestycyjne gminy.
Sprawdzianem dla społeczności Gminy Chojna będzie umiejętność przygotowania się do opracowywania, realizacji i uczestniczenia w programach pomocowych, strukturalnych i innych. Temu wyzwaniu można sprostać poprzez stałe podnoszenie kwalifikacji samorządu gminnego, zapewnienie sobie szybkiego dostępu do wiarygodnej informacji  i informatyzację gminy.
Najważniejszym zadaniem dla kolejnych zarządów gminy jest uświadomienie sobie, że zmiana jest motorem postępu. W konkurencji z innymi możemy wygrać tylko przez racjonalne działanie i otwartość na zmiany. 

19. Kluczowe przedsięwzięcia powiatu gryfińskiego  na lata 2000 - 2006

Przedstawione poniżej kluczowe przedsięwzięcia powiatu gryfińskiego zostały wskazane w czasie warsztatów poświęconych wypracowaniu koncepcji rozwoju Euroregionu Pomerania na lata 2000 – 2006. Dwudniowe warsztaty odbyły się w marcu 1999 r. Uczestniczyli w nich przedstawiciele wszystkich gmin tworzących powiat oraz przedstawiciele samorządu powiatowego. Utwierdza nas to w przekonaniu, ze zadania te uzyskają odpowiedni priorytet w opracowywanej strategii rozwoju powiatu gryfińskiego.

KLUCZOWE PRZEDSIĘWZIĘCIA NA LATA 2000 - 2006

Poprawa stanu ochrony zdrowia	Wyposażenie szpitala rejonowego w urządzenia do pełnej diagnostyki medycznej	
	Łóżka długoterminowe	
	Poprawa funkcjonalności szpitala (zainstalowanie wody)	
	Przyspieszenie prac nad organizowaniem poradni lekarza domowego	
	Przystosowanie przychodni dla niepełnosprawnych	
	
Utworzenie przychodni specjalistycznej w Chojnie dla potrzeb południowej części powiatu	Utworzenie przychodni specjalistycznej w Chojnie dla potrzeb południowej części powiatu	
	Domy pomocy społecznej
Przebudowa kotłowni na ekologiczne	
	
Utworzenie schroniska dla zwierząt	Utworzenie schroniska dla zwierząt	
	
Duży zakład utylizacji odpadów komunalnych– ustalenie jego lokalizacji	Duży zakład utylizacji odpadów komunalnych– ustalenie jego lokalizacji	
	
Budowa wysypiska odpadów komunalnych dla gminy Trzcińsko-Zdrój	Budowa wysypiska odpadów komunalnych dla gminy Trzcińsko-Zdrój	
	
Dokończenie kanalizacji w Trzcińsku-Zdrój	Dokończenie kanalizacji w Trzcińsku-Zdrój	
	
Uregulowanie gospodarki ściekowej (budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji w Chojnie)	Uregulowanie gospodarki ściekowej (budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji w Chojnie)	
	
	Droga 118	
Droga 118	Budowa obwodnicy Gryfina	
	Budowa obwodnicy w Chojnie	
	Gazyfikacja południowej części powiatu	

Centrum Sportowe Gryfino	Centrum Sportowe Gryfino - baseny, korty, hotele – dokończenie budowy	
	
Utworzenie oddziału straży pożarnej i pogotowia technicznego w Chojnie	Utworzenie oddziału straży pożarnej i pogotowia technicznego w Chojnie	
	
	Wprowadzenie do realizacji planów ochrony Parków Krajobrazowych	
Wykorzystanie istniejących Parków Krajobrazowych dla rozwoju turystyki	Wykorzystanie istniejących Parków Krajobrazowych dla rozwoju turystyki	
	Ścieżki rowerowe	
	
Reaktywowanie funkcji uzdrowiskowej Trzcińska-Zdroju	Reaktywowanie funkcji uzdrowiskowej Trzcińska-Zdroju	
	Analiza możliwości wykorzystania wód leczniczych Binowa	
	
Teren byłego lotniska w Chojnie Strefą Rozwoju Gospodarczego	Teren byłego lotniska w Chojnie Strefą Rozwoju Gospodarczego, elementem obwodniczym miasta Chojna i parkingu dla samochodów ciężarowych	

Należy zwrócić uwagę na potrzebę przebudowy drogi 118 stawianej jako najważniejsze przedsięwzięcie, kluczowe dla rozwoju powiatu. Konkurencja miast Chojna i Gryfino może wyzwalać większą aktywność mieszkańców tych ośrodków. Ośrodki te należy traktować jako wspierające się centra wzrostu w południowo-zachodniej części województwa zachodniopomorskiego.

20. Najważniejsze kierunki rozwoju Miasta i Gminy Chojna

Najważniejsze kierunki rozwoju Gminy Chojna realizowane będą poprzez zapewnienie zgodności strategii gminy z kierunkami rozwoju powiatu gryfińskiego i strategii województwa zachodniopomorskiego (spójność celów dla obszarów geograficznych, kulturowych i administracyjnych).

Do najważniejszych kierunków rozwoju Miasta i Gminy Chojna zaliczono:

infrastruktura społeczna

1.	Likwidacja dysproporcji miasto–wieś poprzez likwidację zapóźnień w rozwoju infrastruktury społecznej.

infrastruktura techniczna

2.	Likwidacja dysproporcji miasto–wieś poprzez likwidację zapóźnień w rozwoju infrastruktury technicznej.

rozwój gospodarczy

3.	Utrzymanie rolnictwa i przetwórstwa rolnego jako ważnego czynnika rozwoju,

4.	Rozwój gospodarczy gminy w oparciu o miasto Chojna jako lokalne centrum wzrostu gospodarczego i ośrodek kulturalno-oświatowy,

5.	Rozwój turystyki w oparciu o parki krajobrazowe, rzekę Odrę i przygraniczne położenie gminy 

ochrona środowiska

6.	Zachowanie czystego środowiska, zachowanie naturalnych, krajobrazowych i przyrodniczych walorów gminy.

Porównanie materiałów dostępnych na etapie opracowywania strategii potwierdza wysoką zgodność celów wyznaczonych przez samorząd Miasta i Gminy Chojna ze strategiami wyższych rzędów i strategiami gmin sąsiednich.

21. Wytyczne do strategii powiatowej, strategii gmin sąsiednich i strategii wojewódzkiej

Najważniejszym zadaniem jest uwzględnienie w strategii powiatu gryfińskiego interesów gmin sąsiednich i będących w strukturze powiatu. Władze powiatowe powinny wypracować standardy i kanały informacyjne pomiędzy gminami. 
Niemniej ważne jest stałe informowanie o planowanych przedsięwzięciach i ich skutkach (odnośnie gazyfikacji, drogi 118, strefy rozwoju gospodarczego, itp.).
Strategia powiatowa powinna być oparta na strategiach gminnych, powinna integrować gminy i ich strategie oraz wykorzystywać synergiczny efekt działań, szczególnie w zakresie pozyskiwania środków pomocowych oraz realizacji inwestycji o skali wykraczającej poza potencjał i możliwości gmin. Samorząd powiatowy powinien być “wsłuchany” w odgłosy z gmin, a wszystkie kwestie sporne powinny być rozwiązywane w drodze porozumień.
Należy położyć nacisk na likwidacje patologii popegeerowskiej oraz tworzenie specjalnych programów dla zdolnej młodzieży wiejskiej.

Powiat musi wypracować (zrozumieć) swoją specyfikę (przewagę konkurencyjną) odróżniającą go od innych gmin i powiatów nadgranicznych.

W strategii powiatowej i wojewódzkiej powinny zostać uwzględnione kluczowe przedsięwzięcia warunkujące prawidłowe tempo rozwoju gminy. Należy do nich zaliczyć:
•	Obwodnica miejscowości Chojna.
•	Park technologiczny na terenie byłego lotniska.
•	Gazyfikacja gminy.
•	Inwestycje proekologiczne o skutkach ponadlokalnych.

VI. Realizacja strategii przez miasto i gminę Chojna

Realizacja strategii nie wymaga “specjalnego” zarządzania i organizacji pracy w gminie. Strategia uświadamia rządzącym i rządzonym cele wspólne, które pozwalają społeczności lokalnej wykorzystać szanse w otoczeniu, umożliwić neutralizację zagrożeń oraz wykorzystać mocne strony i zlikwidować słabe strony.
Wszystkie działania podejmowane w gminie powinny być podporządkowane osiąganiu celów zawartych w strategii. Przeciwna sytuacja może oznaczać potrzebę zmiany strategii, podejmowanie działań nieefektywnych lub wymuszonych przez otoczenie. W większości wypadków wymuszenie działań przez otoczenie spowoduje zmianę kolejności zadań wpisanych do harmonogramów realizacyjnych bez zmiany priorytetów. Jeśli presja otoczenia wymusza zmianę priorytetów należy podjąć prace nad weryfikacją strategii.
Posiadanie strategii pozwala “panować” nad wielokierunkowymi i wielowątkowymi działaniami. Dzięki temu możliwe będzie znacznie szybsze osiągnięcie celów.
Uświadomienie sobie celów, których realizacja zapewni lepszy byt następnym pokoleniom, pozwala lepiej wykorzystać szanse tkwiące w otoczeniu. Cele doraźne, takie jak braki w infrastrukturze technicznej, są oczywiste i postrzegane przez wszystkich mieszkańców. Znacznie trudniej jest uzgodnić wydatki z budżetu gminy na cele, które nie mają wymiaru finansowego lub nie dają się wymierzyć kilometrami sieci wodociągowej.
Właśnie uświadomienie takich celów, uzgodnienie priorytetów przynoszących efekty odłożone w czasie bądź konsumowane przez następne pokolenia nadaje sens strategii.

Wdrażanie strategii wymaga zapoznania z nią ludzi uczestniczących w realizacji strategii. Jest to jeden z najistotniejszych, kluczowych elementów. Uświadamiamy wszystkim przyjęte cele, dyskutujemy harmonogramy zadań i ustalamy odpowiedzialnych. Okresowo dokonujemy weryfikacji postępów we wdrażaniu strategii. Ważniejsze sukcesy należy “świętować”. Uświadamiają one wszystkim przebytą drogę, często bowiem w natłoku problemów zapominamy jak wiele udało się już zrealizować.

22. Projekty wspólne i współfinansowane ze środków zewnętrznych

Analiza celów i kierunków rozwoju powiatu kołobrzeskiego oraz Miasta i Gminy Chojna pozwala wskazać wspólne obszary i kierunki działań, które mogą stać się projektami finansowanymi ze źródeł zewnętrznych. W celu ułatwienia porównań i wskazania takich projektów zestawiono poniżej najważniejsze kierunki rozwoju powiatu gryfińskiego i kierunkowe działania w ramach strategii Miasta i Gminy Chojna.

KIERUNKI ROZWOJU ZIEMI GRYFIŃSKIEJNA LATA 2000 - 2006

Turystyka	Promocja turystyczna:
-	informacja
-	informatorzy
-	udział w spotkaniach	
	Utworzenie Centrum Informacji Turystycznej	
	Wprowadzenie w życie planu ochrony parków krajobrazowych	
	Nadanie różnych kategorii ochronnych cennym obszarom przyrodniczym w celu podniesienia ich atrakcyjności turystycznej	
	Wyznaczenie nowych szlaków turystycznych i ścieżek dydaktycznych o walorach edukacyjnych	
	
	Odwrócenie powiatu “twarzą” do Odry	
	Stworzenie silnej bazy turystyczno-wypoczynkowej (w tym, w oparciu o Odrę)	
	Zmiana kategorii przejścia granicznego Gryfino – Mescherin z udostępnieniem dla ruchów samochodowych	
Utworzenie infrastruktury turystycznej dla gości z Polski, Berlina, Europy	Rozwój żeglugi śródlądowej
-	transport Regalicą i Odrą
-	żeglarstwo	
	Utworzenie infrastruktury turystycznej dla gości z Polski, Berlina, Europy	
	Rozwój gospodarstw agroturystycznych	
	Utworzenie bazy noclegowej i turystycznej	
	
Rozwój współpracy transgranicznej	Rozwój współpracy transgranicznej – współpraca młodzieżowa, sportowa, kulturalna	
	Współpraca z partnerami Euroregionu “Pomerania” – wymiana doświadczeń	
	
	Budowa infrastruktury technicznej – uzbrojenie terenów	
	Przebudowa sieci dróg	
	Drożność komunikacji drogowej	
Budowa infrastruktury technicznej	Budowa nowej drogi nr 118 na odcinku Szczecin – Gryfino	
	Budowa obwodnic Gryfina i Chojny przez teren byłego lotniska	
	Gazyfikacja południowej części powiatu gryfińskiego	
	Telefonizacja wsi	
	
Wymiana kadry medycznej	Wymiana kadry medycznej	
	
Przychodnia specjalistyczna w Chojnie dla potrzeb południowej części powiatu	Przychodnia specjalistyczna w Chojnie dla potrzeb południowej części powiatu	
	
	Rozwój oświaty - dokształcanie	
Zwiększenie efektywności kształcenia	Rozwój bazy szkolnictwa – większa efektywność kształcenia	
	Kształcenie zawodowe dostosowane do potrzeb lokalnego rynku pracy	
	
Lotnisko w Chojnie – Centrum Przedsiębiorczości	Wykorzystanie części technicznej byłego lotniska w Chojnie pod Strefę Rozwoju Gospodarczego dla powiatu	
	Lotnisko w Chojnie – Centrum Przedsiębiorczości	
	Wykorzystanie pasa startowego lotniska w Chojnie na obwodnicę miasta oraz na parking samochodów ciężarowych oczekujących w okresie piątek - niedziela	
	
Pozyskiwanie inwestorów	Pozyskiwanie inwestorów – odpowiednia promocja potencjału powiatu	
	
	Poprawa gospodarki wodno - ściekowej	
Poprawa stanu ochrony środowiska	Uporządkowanie problematyki odpadów (w skali powiatowej)	
	Budowa oczyszczalni ścieków przy wykorzystaniu środków pomocowych	
	
Utworzenie nowych miejsc pracy	Utworzenie nowych miejsc pracy z wykorzystaniem tanich kredytów	
	
	Rozbudowa Centrum Sportowego	
Inwestycje w obiekty sportowo - rekreacyjne	Wykorzystanie w większym stopniu centrum wodnego Laguna	
	
Rozwiązanie problemu - bezdomne zwierzęta	Rozwiązanie problemu - bezdomne zwierzęta	
	
Rozwiązanie problemu – bezdomni ludzie	Rozwiązanie problemu – bezdomni ludzie	
	
Oddział straży Pożarnej i Ratownictwa Technicznego w Chojnie	Oddział straży Pożarnej i Ratownictwa Technicznego w Chojnie	

Uogólnione kierunki rozwoju powiatu gryfińskiego:
•	Wykorzystanie potencjału przygranicznego
•	Wzmocnienie sektora turystycznego
•	Wspieranie rozwoju MŚP
•	Aktywne zwalczanie bezrobocia
•	Zmniejszenie dysproporcji w rozwoju społeczno – ekonomicznym
•	Dbałość o środowisko przyrodnicze jako klucz do przyśpieszonego rozwoju
•	Poprawa stanu infrastruktury technicznej
•	Inwestowanie w młodzież
•	Wspólna promocja powiatu

Podstawowe kierunkowe działania Miasta i Gminy Chojna:

•	Likwidacja dysproporcji miasto–wieś poprzez likwidację zapóźnień w rozwoju infrastruktury społecznej.
•	Likwidacja dysproporcji miasto–wieś poprzez likwidację zapóźnień w rozwoju infrastruktury technicznej.
•	Utrzymanie rolnictwa i przetwórstwa rolnego jako ważnego czynnika rozwoju,
•	Rozwój gospodarczy gminy w oparciu o miasto Chojna jako lokalne centrum wzrostu gospodarczego i ośrodek kulturalno-oświatowy,
•	Rozwój turystyki w oparciu o parki krajobrazowe, rzekę Odrę i przygraniczne położenie gminy 
•	Zachowanie czystego środowiska, zachowanie naturalnych, krajobrazowych i przyrodniczych walorów gminy.

Odwołując się do powyższego porównania możemy wskazać cele i działania Miasta i Gminy Chojna na lata 2000 – 2010 możliwe do zrealizowania dzięki współdziałaniu partnerów lub przygotowywaniu ponadgminnych projektów pomocowych. Lista tych celów zestawiona została w formie tabelarycznej w załączniku “harmonogramy”. Jest to jednocześnie pierwszy harmonogram dla tych działań. Powinien on być zweryfikowany w trakcie prac podmiotów realizujących, w zależności od zmieniających się uwarunkowań zewnętrznych, takich jak zmiana prawa lub też sposobów finansowania projektów pomocowych, czy też wreszcie w przypadku zmiany priorytetów. Cele sformułowane są w sposób ogólny (kierunkowy) aby nie ograniczać autorów w modyfikacjach sposobów ich realizacji.

Ważne jest wypracowanie umiejętności tworzenia programów ponadgminnych w celu zwiększenia absorpcji środków pomocowych, tak w układzie pionowym: powiat – gminy członkowskie, jak i w układzie poziomym, skupiając się wokół celów realizacyjnych nastawionych na osiągnięcie możliwie największego efektu (w ochronie środowiska, w tworzeniu miejsc pracy, w integracji społeczeństwa, w podniesieniu jakości życia itp.). Programy powinny być dostosowywane do warunków ustalonych przez dysponenta środków (bardzo dobre programy nie spełniające narzuconych kryteriów nie uzyskują finansowania ze środków pomocowych!).

Przegląd propozycji celów i kierunków działań wspólnych

w zakresie gospodarki:

•	Powołanie lobby gmin nadgranicznych

•	Promocja integracji z UE i współpracy regionalnej w ramach Euroregionu Pomerania

•	Utrzymywanie kontaktów z gminami z innych państw

•	Współpraca z Polsko-Niemieckim Towarzystwem Wspierania Gospodarki (TWG)

•	Stała promocja ofert gospodarczych gminy w celu pozyskania inwestorów

•	Uruchomienie w ramach powiatu punktu informacyjnego o dostępnych źródłach środków pomocowych i kredytów

•	Rewitalizacja gminnych parków popegeerowskich 

w zakresie rolnictwa:

•	Powołanie Stowarzyszenia Agroturystycznego 

•	Powołanie Stowarzyszenia Producentów Rolnych

•	Organizowanie programów startowych w rolnictwie i jego otoczeniu

•	Promocja produkcji tzw. “zdrowej żywności”

w zakresie turystyki:

•	Wspólna promocja turystyczna regionu

•	Stworzenie programów turystycznych z uwzględnieniem gospodarstw agroturystycznych

•	Wykorzystanie turystyczne malowniczej doliny rzeki Odry i jezior

•	Powiatowy program ścieżek rowerowych, konnych, pieszych itp.

•	Wspólna promocja przez gminy Chojna i gminy sąsiednie Cedyńskiego Parku Krajobrazowego oraz pojezierzy

•	Inwentaryzacja i renowacja zabytków 

w zakresie edukacji:

•	Organizowanie programów edukacyjnych wykraczających poza obowiązujący program nauczania

•	Programy oświatowe i edukacyjne dla młodzieży i osób w wieku produkcyjnym, dla bezrobotnych i potencjalnych bezrobotnych na wsi (restrukturyzacja zatrudnienia)

•	Finansowe wspieranie najzdolniejszej młodzieży 

•	Zwiększenie liczby uczniów ze środowisk wiejskich kształcących się w szkołach średnich i na studiach, w tym szczególnie ze środowisk popegeerowskich

w zakresie infrastruktury:

•	Promocja rozwoju trasy komunikacyjnej nr 118 przez Chojnę w kierunku południowym

•	Wdrożenie programu poszanowania energii

w zakresie poziomu i jakości życia społeczeństwa:

•	Program rozwoju opieki zdrowotnej w ramach powiatu

•	Organizacja akcji charytatywnych na rzecz rodzin popegeerowskich

•	Opieka nad dziećmi z rodzin popegeerowskich (stypendia, opłacenie bursy, opieka aż do ukończenia studiów)

•	Powołanie fundacji na rzecz pomocy społecznej dla rodzin z byłych PGR jako wspólne działanie gmin

•	Poprawa sanitacji i estetyki siedlisk wiejskich

w zakresie środowiska naturalnego:

•	Opracowanie powiatowego programu ochrony i kształtowania zieleni

•	Opracowanie powiatowego programu zmniejszenia uciążliwości dla środowiska

•	Objęcie ochroną prawną cennych przyrodniczo obszarów i obiektów

•	Rozwiązanie problemu składowania odpadów (wysypiska dla odpadów płynnych i niebezpiecznych, w tym opakowań po środkach ochrony roślin)

•	Wdrożenie programu zbiórki i segregacji odpadów

w zakresie kultury:

•	Aktywizacja kulturowa małych miejscowości i na terenów wiejskich

•	Organizacja międzygminnych programów sportowych dla dorosłych 

23. Harmonogramy realizacyjne

23.1. Wykaz najważniejszych zadań 

W części drugiej dokumentacji załączono segregator z harmonogramami najważniejszych zadań, kolejnością i przewidywanymi terminami realizacji. Do zadań, tam gdzie było to możliwe, przypisano osoby bądź też instytucje i organizacje odpowiedzialne. Proponowany układ dokumentacji pozwala na modyfikowanie harmonogramów w zależności od postępu realizacji zadań. Nie powoduje konieczności zmiany strategii. Oddzielnie wytypowano część zadań możliwych do realizacji w ramach przedsięwzięć wspólnych i programów pomocowych.
Harmonogramy mają układ tematyczny obejmując wszystkie sfery życia gminy. Umożliwia to przeprowadzenie konsultacji ze środowiskami i doprecyzowanie postawionych zadań lub tez wykorzystanie inwencji własnej i wprowadzenie nowych zadań i form aktywności społeczności gminnej.
W części zadań wymagających współpracy z władzami powiatowymi, wystąpiła trudność wskazania odpowiedzialnych lub terminów realizacji. W wielu przypadkach gmina może być jedynie inicjatorem lub uczestnikiem szerszego programu lub procesu zmian. 

23.2. Ramy finansowe i ograniczenia

Ograniczenia finansowe w realizacji strategii wynikają z istniejącego budżetu gminy i dostępności środków zewnętrznych, takich jak kredyty i środki pomocowe. Wpływ na wielkość dostępnych środków będą miały gwarancje rządowe lub też programy realizowane centralnie przez agendy rządowe, takie jak Agencja Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa, Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa i inne.
Zaciąganie przez gminę pożyczek (art. 720 - 724 Kodeksu Cywilnego), kredytów (art.27 ustawy Prawo Bankowe z 1992r. Dz.U. Nr 72 poz.359 z późn. zm.) lub emisja obligacji (ustawa z 1995r. Dz.U. Nr 83 poz.420)  uzależniona jest od zdolności kredytowej gminy. Kredyt lub pożyczka może być przeznaczona przez gminę  na: pokrycie występującego w ciągu roku niedoboru budżetu gminy lub na sfinansowanie wydatków nie mających pokrycia w planowanych dochodach gminy (art. 22 ustawy o finansowaniu gmin).
Bieżące niedobory mogą być pokrywane z kredytu krótkoterminowego natomiast wydatki przekraczające planowane wpływy są z reguły pokrywane z kredytu długoterminowego. Należy podkreślić, że odsetki od kredytu i bieżąca spłata rat kapitałowych powoduje obniżenie zdolności kredytowej gminy. W art. 24  ustawy o finansowaniu gmin określono, że sumaryczne zadłużenie gminy nie może przekroczyć 15% planowanych dochodów gminy. Zatem łączne zadłużenie miasta i gminy Chojna nie powinno przekroczyć kwoty około 3 400 tysięcy złotych (uwzględniając: spłatę kredytów długoterminowych, odsetki od kredytów, spłaty będące skutkiem poręczeń, spłatę pożyczek i ich kosztów finansowych oraz wykup przypadających na dany rok obligacji wyemitowanych przez gminę). Kwotę tę należy także pomniejszyć o sumę poręczeń ustanowionych na majątku gminy.
Realizacja strategii rozwoju miasta i gminy Chojna wymagać będzie opracowywania wieloletnich planów inwestycyjnych (z uwzględnieniem uchwalonych na okres najbliższych dwóch lat). Zadania wprowadzone do planu powinny znaleźć swoje odbicie w harmonogramach realizacyjnych przypisanych konkretnym celom strategicznym. Należy mieć świadomość, że cele zapisane w strategii oparte są na scenariuszu najbardziej prawdopodobnym, w którym założono wstąpienie Polski do Unii Europejskiej w latach 2005/2006. Proces wstąpienia i integracji poprzedzony zostanie procesami dostosowawczymi i przyznaniem Polsce funduszy pomocowych i preakcesyjnych.
Środki pochodzące z Unii Europejskiej pozwolą zwiększyć nakłady inwestycyjne w gminach jednak ze względu na "słabe" budżety gmin towarzyszyć będzie temu wspieranie przemian poprzez pożyczki z Banku Światowego oraz gwarancje rządowe.
W tabeli poniżej przedstawiono prognozę budżetów dla gminy Chojna oraz wynikające stąd możliwości inwestycyjne. Z zestawienia jasno widać, że tempo rozwoju Gminy w dużej mierze uzależnione będzie od dostępności środków zewnętrznych i zdolności gminy do tworzenia interesujących programów oraz wygrywania przetargów. Ważnym elementem przyśpieszonego rozwoju będzie także umiejętność pełnego wykorzystania istniejącej zdolności kredytowej i zwiększenie nakładów inwestycyjnych. Wymagać to jednak będzie wysokich kwalifikacji pracowników samorządowych i służb finansowych. Podnoszenie kwalifikacji pracowników samorządowych jest jednym z ważnych celów niniejszej strategii.
Obliczenia zawarte w tabeli oparto na założeniu inflacyjnego wzrostu pozycji budżetowych niezależnych od gminy lub wynikających z ograniczeń ilościowych (np.: opłata skarbowa, podatek rolny, podatek od spadków i darowizn itp. Założono także wyższy od przeciętnego wzrost subwencji oświatowej. Pozostałe pozycje oszacowano zakładając stabilny wzrost gospodarczy na poziomie około 4% PKB oraz uwzględniając możliwość pojawienia się środków preakcesyjnych a po roku 2005 środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej.
Oszacowanie wielkości budżetu gminy pozawala stwierdzić, że nakłady inwestycyjne ogółem w ciągu 10 lat realizacji strategii mogą wynosić około 35 mln zł.  Istniejące potrzeby w zakresie infrastruktury technicznej wynoszą ponad 60 mln zł (według szacunków własnych). Potwierdza to znaczenie przypisane takim celom jak  pozyskiwanie środków pomocowych, tworzenie przedsięwzięć wspólnych (ponadgminnych) ze szczególnym uwzględnieniem współpracy władzami powiatu czy też takim celom jak informatyzacja gminy i podniesienie kwalifikacji samorządów gminnych.
Doskonałym przykładem wymagającym zastosowania "montażu" finansowego jest realizacja obwodnicy miasta Chojna. Przebudowa drogi nr 118 warunkuje prawidłowy rozwój Gryfina, Chojny i miejscowości nadgranicznych. Dla gminy Chojna jest szansą podniesienia atrakcyjności terenów inwestycyjnych na terenie byłego lotniska oraz warunkiem podniesienia bezpieczeństwa mieszkańców. Jednocześnie wielkość nakładów inwestycyjnych uniemożliwia realizację obwodnicy Chojny we własnym zakresie tym bardziej, że niej to zadanie własne gminy.
Oszacowanie budżetu gminy Chojna zostało wykonane w cenach stałych. Szacowana zdolność kredytowa gminy wyliczona została przy założeniu pełnego wykorzystania limitu zadłużenia gminy wynoszącego 15%.

VII.	
Kontrola realizacji strategii przez gminę Chojna

Każda strategia, niezależnie od tego czy jest tworzona dla firmy, kraju lub regionu, wymaga kontroli stopnia jej realizacji. Najprostszą metodą kontroli, obok subiektywnego odczucia poprawy sytuacji przez społeczność lokalną, jest porównywanie wskaźników rozwoju społecznego i wskaźników zmian infrastrukturalnych. Każda firma ocenia wzrost przychodów ze sprzedaży odnoszony do roku poprzedniego i poziomu inflacji, wzrost zysku netto, zwrot z kapitału, rentowność majątku, obrót zapasami i wskaźniki płynności. W przypadku gminy będą to wskaźniki pozwalające ocenić zmianę poziomu życia mieszkańców mierzoną, z jednej strony liczbą mieszkań przypadających na gospodarstwo domowe i liczbą uczniów na jedną klasę, a z drugiej strony liczbą kilometrów sieci wodociągowej lub też liczbą abonentów przypadających na 100 mieszkańców.
Rosnące oczekiwania i aspiracje społeczności lokalnej tworzą nowe potrzeby, co powoduje, że często zapominamy jak wiele udało nam się osiągnąć w przeszłości. Właśnie wskaźniki będące obiektywna miarą przemian pozwalają na chwilę refleksji i podsumowania.
Proponujemy, aby kolejne władze gminy chwaliły poprzedników za ich osiągnięcia i pokazywały jak wiele same osiągnęły. Warto jest co pewien okres czasu (np.: 2 lata) “świętować” (podsumowywać) przebytą drogę i wyznaczać sobie nowe zadania, gdyż tylko poprzez porozumienie możemy pozostawić coś następnym pokoleniom. Jak już zaznaczaliśmy, gmina osiągnie sukces tylko wtedy, gdy wszystkie jej działania ukierunkowane będą na realizacją przyjętej strategii.

24. Proponowane wskaźniki kontrolne

Wskaźniki kontrolne pozwalają porównywać stan istniejący ze stanem przeszłym, wynikającym z realizacji strategii. Priorytety przyjęte w strategii pozwalają zdefiniować i ustalić wartość wskaźników odniesienia. Wskaźniki mogą mieć różny charakter dostosowany do potrzeb. Określenie podstawowych standardów, których spełnienie pozwala uznać osiągnięcie założonych celów, może się sprowadzać do określenia: w gminie funkcjonuje: apteka i ośrodek medycyny rodzinnej, zapewniający dostęp do podstawowej opieki medycznej (pediatra, ginekolog, internista, gabinet pierwszej pomocy itp.). Może też przybrać postać wskaźnika liczbowego, którego wartość oddawać będzie pożądane zmiany lub procesy zachodzące w gminie.

Wskaźniki mieszkaniowe:
Wskaźnik nasycenia mieszkaniami  = 100 gospodarstw domowych/100 mieszkań
Wskaźnik zagęszczenia mieszkań = 0,9 os./1 izbę

Wskaźniki edukacyjne:
Wskaźnik jakości kształcenia I = 24 dzieci/ klasę (izbę lekcyjną)
Wskaźnik jakości kształcenia II = 100% objętych nauka jęz. obcych (jeden lub dwa języki)
Wskaźnik jakości kształcenia III = 100% potrafi posługiwać się komputerem
Wskaźnik jakości kształcenia IV = 100% potrafi korzystać z mediów elektronicznych
Wskaźnik jakości kształcenia V = 100% dzieci objętych programem “szklanka mleka”
Wskaźnik jakości kształcenia VI = 100% dzieci pod opieką medyczną (w tym stomatologiczną)
Wskaźnik jakości kształcenia VII = 100% dzieci objętych dodatkowymi zajęciami sportowymi (nauka pływania, spartakiady itp.)

Wskaźnik kontynuacji kształcenia I = 100% kontynuacji nauki w gimnazjum
Wskaźnik kontynuacji kształcenia II = 60% kontynuacji nauki w szkole średniej
Wskaźnik kontynuacji kształcenia III = 40% kontynuacji nauki na studiach

Wskaźniki oświatowe:
Wskaźnik oświatowy I =  40% (liczba osób z wykształceniem zawodowym/ liczba mieszkańców)
Wskaźnik oświatowy II =  36% (liczba osób z wykształceniem średnim/ liczba mieszkańców)
Wskaźnik oświatowy III =  24% (liczba osób z wykształceniem wyższym/ liczba mieszkańców)
Wskaźnik oświatowy IV =  liczba mieszkańców/ punkt biblioteczny
Wskaźnik oświatowy V =  liczba woluminów/ liczba mieszkańców

Wskaźniki rolnicze:
Wskaźnik ochrony gruntów rolnych (I-III lub IV kl. bonitacyjnej) = powierzchnia gruntów rolnych w I-III lub IV kl. bonitacyjnej w badanym roku/ powierzchnia gruntów rolnych w I-III lub IV kl. bonitacyjnej w 1998 r.
Wskaźnik liczby gospodarstw = liczba gospodarstw w badanym roku/ liczba gospodarstw w 1998 r.
Wskaźnik struktury gospodarstw = liczba gospodarstw o powierzchni powyżej 20 ha/ liczba gospodarstw o powierzchni poniżej 20 ha
Wskaźnik zalesienia = powierzchnia lasów w danym roku/ powierzchnia lasów w 1998 r.
Wskaźniki infrastruktury:
Wskaźnik nawierzchni dróg = drogi bez nawierzchni utwardzonej/ długość dróg ogółem 
Wskaźnik zwodociągowania = długość sieci wodociągowej/ długości sieci planowanej
Wskaźnik skanalizowania = długość sieci kanalizacyjnej/ długości sieci planowanej
Wskaźnik gazyfikacji = długość sieci gazowej/ długości sieci planowanej
Wskaźnik telekomunikacji = liczba abonentów/ 100 mieszkańców

Wskaźnik bezrobocia:
Wskaźnik bezrobocia = WB [%]
Wskaźnik bezrobocia kobiet = WBK [%]
Wskaźnik bezrobocia mężczyzn = WBM [%]
Wskaźnik bezrobocia absolwentów= WBA [%]

Wskaźnik medyczny:
Wskaźnik medyczny = punkt apteczny/ 3000 os.
Wskaźnik medyczny = lekarz rodzinny/ 500 os.

Wskaźniki rozwoju gminy:

A: Udział dochodów własnych gminy w danym okresie czasu w stosunku do całkowitego dochodu gminy uzyskanego w tym samym okresie czasu (wyrażony w %).

B: Udział wydatków inwestycyjnych w ogólnych wydatkach poniesionych przez gminę w danym okresie czasu (wyrażony w %).

C: Stopa ubóstwa (wyrażona w %). Miarą tego czynnika jest liczba mieszkańców gminy otrzymujących pomoc za pośrednictwem gminnych służb pomocy społecznej (niezależnie od tego, czy pomoc taką otrzymali jednokrotnie czy też wielokrotnie albo stale).

D: Stopa bezrobocia (wyrażona w % liczba bezrobotnych mieszkańców danego obszaru w stosunku do ogółu czynnych zawodowo). Miarą tego czynnika jest liczba mieszkańców danej gminy zarejestrowanych w odpowiednim powiatowym urzędzie pracy. Liczba ta odzwierciedla “stan” na koniec każdego roku kalendarzowego.

Wskaźnik stopnia rozwoju wspólnoty terytorialnej (gminy) stanowi suma poprzednich: 
A+B+C+D
	Wskaźniki A i B świadczą o rozwoju wspólnoty terytorialnej, natomiast wskaźniki C i D o obciążeniu tego rozwoju zjawiskami i działaniami świadczącymi o istnieniu problemów społecznych spowalniających lub uniemożliwiających rozwój. 
	
Wskaźniki A i B oblicza się następująco:

	Wskaźniki C i D oblicza się następująco:

	W obu wzorach X oznacza konkretną wielkość danego czynnika osiągniętą przez gminę w danym okresie czasu (tj. w danym roku). 
	Min oznacza minimalną wartość danego czynnika osiągniętą przez gminę w danym okresie czasu (tj. w danym roku), a Max jest to maksymalna wartość danego czynnika osiągnięta przez gminę w tym samym okresie czasu. 

	Szczegółowy opis wskaźników rozwoju gminy wraz z ich interpretacją znajduje się w książce “Roczniki rozwoju samorządu województwa zachodniopomorskiego 1997-1998. Szanse i zagrożenia” autorstwa R. Czyszkiewicza i M. Molewicza. 

Uwaga:
Ponadto typowe wskaźniki statystyczne: demograficzne i gospodarcze.

25. Uwarunkowania zmian strategii Gminy Chojna

Strategia każdej organizacji, w tym także strategia gminy, jest dokumentem podlegającym zmianom zależnym od zmian zachodzących w otoczeniu, lub też zmian dotyczących wnętrza gminy, kształtujących jej atrakcyjność zewnętrzną i wewnętrzną.
Dokonywanie weryfikacji lub zmiany strategii powinno być brane pod uwagę w przypadku wystąpienia istotnych zmian. Ważnymi datami lub wydarzeniami, które mogą implikować zmiany w strategii gminy są:

•	Uchwalenie strategii dla powiatu gryfińskiego,
•	Uchwalenie strategii dla miasta Szczecin,
•	Uchwalenie strategii województwa zachodniopomorskiego,
•	Koniec dwuletniego okresu wstępnego funkcjonowania reformy administracyjnej,
•	Ustalenie dokładnej daty i ogłoszenie harmonogramu przyjęcia Polski do Unii Europejskiej.
Pozostałe zmiany, takie jak zmiana kadencji rady gminy, nie wymagają zmian w strategii. Wymagają jedynie oceny stopnia realizacji strategii oraz przygotowania nowszej wersji harmonogramów realizacyjnych i zestawu wskaźników. Pojawienie się dodatkowych źródeł finansowania przyczyni się jedynie do przyśpieszenia realizacji zadań, głównie w zakresie infrastruktury technicznej. Zmiana kolejności realizacji zadań (szczególnie w zakresie infrastruktury technicznej) wymuszona przez dającego środki finansowe nie jest wystarczająca do zmiany strategii. Tym bardziej, że strategia Gminy Chojna zawiera cele kierunkowe zgodne z przewidywanymi celami dysponentów środków pomocowych, preakcesyjnych i innych. Są to zadania w zakresie infrastruktury technicznej jak i zadania w zakresie likwidacji dysproporcji rozwojowych pomiędzy miastem i wsią. Wszystkie programy związane z aktywizacją i restrukturyzacją obszarów wiejskich są zgodne z niniejszą strategią.  

Opinie i komentarze do strategii Miasta i Gminy Chojna

Strategia stanowi dokument poufny przeznaczony tylko do użytku służbowego. Wszelkie udostępnienia strategii powinny być udokumentowane. Szkolenia i prezentacje przygotowane na podstawie strategii powinny zawierać jedynie materiały niezbędne do wykonania zadania.
Ustala się, ze zbieranie opinii i ocen do strategii może być dokonane jedynie na postawie załączonych poniżej ponumerowanych kart oceny.
Dokument nie powinien być powszechnie dostępny oraz kserowany i udostępniany osobom niepowołanym, gdyż stanowić to będzie naruszenie praw autorskich Zachodniopomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego SA. w Szczecinie. Stanowić to będzie także naruszenie interesów Gminy Chojna.